Sağlık
Kök Hücrelerden Üretilen Retina Yaması Görme Kaybında Umut Oldu: İki Hasta Yeniden Kitap Okumaya Başladı
Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, özellikle ileri yaşlarda merkezi görmeyi etkileyen önemli göz hastalıklarından biri. Hastalık, retinanın merkezinde bulunan ve ayrıntılı görmeden sorumlu makula bölgesine zarar veriyor. Bu nedenle hastalar zaman içerisinde okumakta, yüzleri tanımakta ve günlük yaşamda ayrıntı gerektiren işleri yapmakta zorlanabiliyor. Araştırmada ele alınan yaş tip makula dejenerasyonunda, retina altında anormal kan damarları gelişebiliyor ve bu damarların sızıntı yapması veya kanaması görme kaybına yol açabiliyor. Günümüzde kullanılan göz içi enjeksiyonlar, özellikle damar büyümesini tetikleyen VEGF adlı proteini hedefleyerek hastalığın ilerlemesini kontrol altına almaya yardımcı oluyor. Ancak ağır hasar nedeniyle kaybedilmiş retina destek hücrelerini doğrudan yerine koyamıyor. Araştırmacılar bu soruna çözüm bulmak amacıyla, ışığı algılayan hücrelerin sağlıklı çalışması için gerekli olan retina pigment epiteli (RPE) hücrelerini laboratuvar ortamında üretmeyi hedefledi.
Bilim insanları, insan embriyonik kök hücrelerinden geliştirdikleri RPE hücrelerini ince ve sentetik bir destek tabakası üzerine yerleştirerek özel bir doku yaması oluşturdu. Daha sonra bu yapı, cerrahi operasyonla hastaların retinasının altına nakledildi. Yaklaşık bir ila iki saat süren ameliyatlar, 60'lı yaşlarında bir kadın ve 80'li yaşlarında bir erkek üzerinde gerçekleştirildi. Her iki hasta da yaş tip makula dejenerasyonuna bağlı ani ve ağır merkezi görme kaybı yaşamıştı. Nakledilen hücrelerin amacı, hasarlı retina bölgesindeki destek dokusunun işlevlerini yeniden kazandırmak ve ışığı algılayan hücrelerin çalışmasını desteklemekti. Ameliyat sonrası takiplerde hastaların görme performansında belirgin iyileşme kaydedildi. Özellikle okuma becerisinin geri kazanılması, tedavinin yalnızca laboratuvar ölçümlerinde değil, günlük yaşam açısından anlamlı bir işlev üzerinde de olumlu sonuç verebileceğini ortaya koydu.
Bununla birlikte araştırmanın yalnızca iki hastayı kapsayan erken aşama bir klinik çalışma olduğu unutulmamalı. Faz 1 araştırmalarının temel amaçlarından biri, yeni tedavilerin uygulanabilirliğini ve güvenliğini değerlendirmek. İki hastada gözlenen iyileşme, yöntemin bütün makula dejenerasyonu hastalarında aynı sonucu vereceğini kanıtlamıyor. Ayrıca cerrahi işlem, nakledilen hücrelerin uzun dönem davranışı ve bağışıklık sistemiyle ilişkili olası riskler daha geniş çalışmalarla incelenmek zorunda. Araştırma, London Project to Cure Blindness girişimi kapsamında gerçekleştirildi ve gelecekte önceden hazırlanabilen, daha fazla hastaya uygulanabilecek hücresel tedavilerin geliştirilmesine temel oluşturmayı amaçladı. Çalışmanın bilimsel önemi, laboratuvarda üretilmiş retina destek dokusunun insan gözüne nakledilmesinin mümkün olduğunu ve belirli hastalarda kaybedilmiş görme işlevlerinin kısmen geri kazanılabileceğini göstermesi. Ancak kök hücre kaynaklı retina yamaları henüz yaşa bağlı makula dejenerasyonu için yaygın kullanılan standart bir tedavi değil.



