Psikoloji
Kronik Stres Beyni Değiştirebilir mi? Hafıza Merkezi Hipokampus Uzun Süreli Stresten Etkilenebiliyor
McEwen ve Morrison’ın Neuron dergisinde yayımlanan kapsamlı değerlendirmesine göre uzun süreli stres, deneysel hayvan çalışmalarında hipokampustaki bazı nöronların dendrit adı verilen bağlantı uzantılarının yeniden şekillenmesine ve belirli bölgelerde küçülmesine yol açabiliyor. Kronik stres ayrıca hipokampusta yeni nöron oluşumu anlamına gelen nörogenez süreçlerini ve sinaptik plastisiteyi etkileyebiliyor. İnsanlarda yapılan görüntüleme çalışmaları da uzun süreli stres ve stresle ilişkili bazı psikiyatrik durumlarla hipokampal hacim farklılıkları arasında bağlantılar bulunduğunu gösteriyor.
Ancak beynin strese verdiği yanıt yalnızca “hasar” şeklinde düşünülmemeli. Araştırmacılar bu değişikliklerin bir bölümünü beynin çevresel koşullara uyum sağlama çabasının parçası olarak değerlendiriyor. Üstelik preklinik araştırmalar, stres ortadan kalktığında hipokampus ve prefrontal korteksteki bazı yapısal değişikliklerin en azından kısmen geri dönebildiğini gösteriyor. Bu nöroplastisite kapasitesi beynin sabit bir organ olmadığını, deneyimlere ve çevresel koşullara göre sürekli yeniden düzenlenebildiğini ortaya koyuyor.
Yine de “stres beyninizi küçültüyor” şeklindeki tek cümlelik açıklamalar bilimsel tabloyu fazlasıyla basitleştiriyor. Her stres deneyimi aynı değil ve kısa süreli stres normal biyolojinin bir parçası. Asıl araştırılan konu kontrol edilemeyen veya uzun süre devam eden stres yükünün zaman içinde hafıza, dikkat ve duygu düzenlemeyle ilişkili sinir ağlarını nasıl etkilediği. Düzenli fiziksel aktivite, yeterli uyku ve sosyal destek gibi faktörlerin stresle başa çıkmayı desteklediğine dair güçlü kanıtlar bulunuyor. Kronik stresin günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda ise profesyonel destek almak önem taşıyor.
Kaynak: https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(13)00494-7?utm_
